Welk nieuw soort gemeenschap legt COVID-19 op?

Welk nieuw soort gemeenschap legt COVID-19 op?

We proberen ons van dag tot dag voor te stellen welke toekomst voor onze gemeenschap het meest aannemelijk is, zonder dat er bewust wordt ingegrepen. Als volgende reactie zoeken we naar handelingen die we op korte termijn moeten uitvoeren om deze toekomst beter te maken.

Een niet te voorspellen scenario

Zonder iets te zeggen over het aantal mensen die hun leven hebben gelaten en de omstandigheden in isolatie waarin dat gebeurt, heeft COVID-19 er plots voor gezorgd dat de toekomst onvoorspelbaar is geworden. In dit nieuwe dagelijkse leven mogen alleen sectoren normaal functioneren die belangrijk zijn voor het overleven van de burgers. De fysieke afstand tussen personen werd bij koninklijk besluit van ongeveer 50 cm voor de persoonlijke levenssfeer gewijzigd naar 150 cm. Telewerk is de regel geworden voor iedereen die toegevoegde waarde kan leveren zonder fysiek aanwezig te zijn op een plaats die niet hun woonplaats is. Geen enkele ontmoetingsplaats is meer open. De rusthuizen worden zwaar getroffen. Schaarste steekt weer de kop op in een welvaartsmaatschappij.

Bij deze bewuste of onbewuste reacties is eerder sprake van weerstand dan van anticipatie. Samen creëren ze echter een situatie die een aantal voor de hand liggende zaken over onze manier van leven in twijfel trekt. In dit stadium kunnen er tegenstrijdige uitspraken worden gedaan over de lockdown. Maar het zou jammer zijn als de kwesties die tijdens de lockdown ontstaan, worden genegeerd.

Als alles stilstaat, wat blijft er dan werken?

Door corona werden we gedwongen om de contacten tussen mensen drastisch te verminderen. Dat zou tot een catastrofe kunnen leiden. Het is ook een gelegenheid om na te gaan wat cruciaal is, wat niet cruciaal is en welk aandeel elke gemeenschap voor zich neemt in deze verhouding.

Deze sectoren worden als essentieel beschouwd:

  • De hele zorgketen (ziekenhuizen, preventiediensten, productie van medisch materiaal, onderzoekscentra …)
  • De hele voedingsketen: productie, verwerking, distributie en daaraan gekoppelde sectoren
  • De hele veiligheidsketen (justitie, preventie, controlecentrale …)
  • Alle opvang voor sterfgevallen (begrafenisondernemers enz.)
  • Ondersteuning van kwetsbaren (arbeidsintegratiedienst, uitbetalingsinstantie voor sociale uitkeringen enz.)
  • De financiële sector en verzekeringssector:
  • Alle productie en distributie van energie (inclusief radioactieve isotopen) en water
  • De logistieke keten en het transport.

Elke gemeente of regio heeft er baat bij om dit te lezen en zelf te kijken hoe ze een bijdrage aan de essentiële voorzieningen kunnen leveren. Vandaag lijkt de voedingsketen sterker te staan dan de gezondheidsketen. Dat kan morgen anders zijn. En op welk niveau is er dan een herorganisatie nodig in deze gezondheidsketen?

Richting Km Zero-industrie

De COVID-19-crisis zet de uitdagingen van de herindustrialisering van de noordelijke landen bijzonder in het licht. We voelen ons kwetsbaar als we moeten rekenen op China om bijvoorbeeld de waardevolle FFP2-maskers te krijgen.

Overheidsopdrachten stuiten namelijk op veel moeilijkheden om deze producten in de huidige gezondheidscrisis binnen te brengen.

Grootschalige productieketens moeten kunnen worden omgevormd voor de productie van maskers, vaccins, reagentia, enz.
Deze redenering lijkt logisch, maar brengt veel vragen met zich mee. Welke land is geschikt om dit soort “industriële veiligheid” te bouwen? Waar zouden deze nieuwe voorzieningen vandaan komen?

De eerste dimensie van deze kwestie is natuurlijk geopolitiek. In welke land kunnen we verwachten dat er voldoende eenheid en vertrouwen is om zich tijdens een crisis gecoördineerd en solidair op te stellen in plaats van zich egoïstisch terug te trekken? Maar achter deze onzichtbare geopolitieke kwestie schuilt ook een ruimtelijk vraagstuk. In de trend van de energiemix moet er worden gedacht aan een soort productiemix waarin de cruciale sectoren, met inbegrip van de voedselproductie, een belangrijke plaats innemen. De economische compensaties voor de meerkosten van deze reshoring moeten zowel rekening houden met het denkproces als met de compensaties voor de negatieve externe effecten die ze zouden kunnen veroorzaken voor de gemeenschappen.

Openbare ruimte en het landschap als gezondheidsvoorziening

Sinds vele jaren wordt gezondheid niet meer beschouwd als een strikt medische kwestie in crisistijden. Ik ben ziek – ik kom in contact met de gezondheidsinfrastructuur die mijn ziekte behandelt en mij in mijn omgeving weer laat herstellen. Deze lineaire interpretatie van gezondheid heeft plaats gemaakt voor een multidimensionale interpretatie van preventieve gezondheidszorg. Bij deze dimensies zijn lichaamsbeweging in het dagelijks leven en bij verplaatsingen belangrijke factoren. De COVID-19-crisis heeft een scherp licht geworpen op de beschikbare openbare ruimte en op wat ermee moet worden gedaan: wandelen zonder stil te staan en de ruimte uitsluitend gebruiken voor “sportieve” activiteiten. In stedelijke gebieden is de kwaliteit van de openbare ruimte de enige garantie om sportactiviteiten mogelijk te maken. Op het platteland gaat deze rol naar de kwaliteit van het landschap, hoewel openbare ruimte vaak nodig blijft om elke woning met dit grote landschap te verbinden.

Bovendien heeft deze openbare ruimte nu grotendeels maar weinig autoverkeer, omdat een verplaatsing met de auto niet meer essentieel is. Dit heeft het gebrek aan groene ruimte in een aantal wijken deels gecompenseerd.

Er moet worden nagedacht over het kwalitatieve aanbod van de voet- en fietspaden, waarbij zowel de ruimte die kan worden ingenomen in het verkeer als de ruimte die nodig is om een comfortabel buitenleven in een stedelijke omgeving mogelijk te maken, worden geïntegreerd in de openbare ruimte tijdens de coronacrisis.

De nieuwe relatie tussen werk en gemeenschap

Door COVID-19 worden alle personen die niet in de cruciale sectoren werken en die een functie hebben die thuis kan worden uitgeoefend, gedwongen om te telewerken. Geschat wordt dat 44 % van de mensen die vandaag werken dit doen door middel van telewerken, vergeleken met een geschatte 42 % die voordien van thuis uit zou kunnen werken. Het resultaat: 16,5 % van de tijdens de spitsuren afgelegde kilometers zijn verdwenen. Het verkeer tussen gemeenten is volgens de telefoonoperatoren met 70 % gedaald. De NMBS beseft zelfs dat een belangrijk deel van haar activiteit kan worden voortgezet door telewerken toe te staan. Telewerken als algemene oplossing voor het vermijden van massaverplaatsingen werd nu getest voor alle activiteiten van de kenniseconomie.

Maar de keerzijde is dat videoconferenties ook nadelen hebben. Iedereen is het erover eens dat alles paradoxaal genoeg trager is. Non-verbale communicatie lost een enorme hoeveelheid vragen op door de efficiëntie van de gesprekken te verhogen. Zo werd voordien vastgesteld dat telewerken 44 % meer burn-outs met zich meebrengt.

Hoewel het voorbarig is om conclusies te trekken uit dit soort grootschalige experimenten, kunnen wel twee kanttekeningen worden gemaakt. Ja, er is een enorme marge om thuiswerk te vergemakkelijken. Nee, vandaag de dag kan er op die manier nog niet zo vlot worden gewerkt als wanneer iemand deels aanwezig zou zijn op het werk.

Nieuwe ruimte voor personen die cruciaal zijn

Op de wegen en in de fabrieken zien we alleen nog werknemers van de hierboven vermelde cruciale sectoren en werknemers die anderen in staat stellen thuis te blijven. De fileproblemen zijn opgelost. Leveringen verlopen vlot (de voorraden te leveren goederen slinken daarentegen enorm).

Toch zijn het vaak de mensen met de meest beperkte leefruimte die deel uitmaken van de verkeersstroom. Ofwel wonen ze ver van de stadskernen waarin ze hun functie uitoefenen en worden ze dus benadeeld omdat er minder frequent vervoer is. Ofwel wonen ze dichtbij, maar in vermoedelijk kleine ruimtes omdat hun inkomsten niet volstaan om de vierkantemeterprijs in de stad te betalen.

Het nieuwe licht dat de crisis werpt op de sociale verdeling van het werk en de transformatie ervan, op degenen die een onmisbare rol spelen en op de anderen, op de taken die werden uitbesteed en op de taken die wij zelf verrichten, al deze perspectiefverschuivingen verdienen het om weerspiegeld te worden in de toekomstige verdeling van de verliezen en winsten.

10 tips voor gemeenschappen als tussentijdse conclusie

  1. Zorg voor een vlotte communicatie tussen de ziekenhuisautoriteiten en de besluitvormingsorganen van de gemeente.
  2. Verzeker de levering van essentiële voedingsmiddelen in de grootdistributie en organiseer de bestuursketen.
  3. Analyseer de bijdrage van de gemeenschap aan cruciale diensten en versoepel de werking ervan.
  4. Bepaal nauwkeurig het aandeel van het personeel dat zijn functies thuis kan uitoefenen en stel regelingen voor met variabele omvang naargelang de gezinssituatie.
  5. Bescherm vruchtbare bodems om de voedselautonomie van de gebieden te bevorderen.
  6. Behandel de openbare ruimte en het landschap alsof het onze enige sportzaal is.
  7. Waardeer de mensen die essentieel werk verrichten.
  8. Zorg voor opvang van uiterst kwetsbare personen (daklozen enz.).
  9. Gebruik de periode na de lockdown om uw gemeenschap beter te begrijpen.
  10. Blijf zo lang mogelijk thuis en zorg voor uw medeburgers en uw personeel.
arrow team members
foto Loïc Géronnez
Loïc Géronnez
Senior Consultant Gebiedsontwikkeling & Vastgoed

IDEA Consult respecteert de privacy van uw gegevens.
Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en uw browserervaring te verbeteren. 
Klik op "Ik heb het begrepen" om cookies te accepteren of klik op meer informatie.

Ik heb het begrepen