Versnelt corona de schaalsprong in het politielandschap?

Versnelt corona de schaalsprong in het politielandschap?

Terwijl politiemensen de handen vol hebben met de handhaving van de Corona-maatregelen, lopen op deBoek UGent2019 achtergrond denkoefeningen over interpolitionele samenwerking en fusie van zones. Kunnen we vanuit grotere politezones een betere politiezorg organiseren? In hun recente boek 'de schaalgrootte van lokale politiezones' (2019) pleiten onderzoekers van de UGent voor een begeleide schaalvergroting.

IDEA Consult doet al jaren onderzoek naar bestuursschalen: samenwerking tussen gemeenten, fusies, regiovorming en interbestuurlijke samenwerking. Het boek van Jelle Janssens, Frauke Wittevrongel en Marc Cools over de schaalgrootte van lokale politezones stond dan ook al een paar weken op het lijstje.

Het boek is de neerslag van onderzoek van de Universiteit Gent in opdracht van de FOD Binnenlandse Zaken naar de bestaande samenwerkingsvormen tussen lokale politiezones en de bereidheid om in meer gevorderde samenwerking of schaalvergroting te treden. Per provincie worden een aantal scenario’s voor schaalvergroting uitgetekend. Schaalvergroting staat voor alle duidelijkheid niet gelijk aan fusie, het gaat evenzeer over interzonale samenwerkingsakkoorden, politiezorgregio’s of -associaties.

Congruentie met de hulpverleningszones

De mogelijke scenario’s en kaarten van de UGent voor toekomstige interpolitionele samenwerking houden rekening met de afbakening van de hulpverleningszones (brandweer), maar de zones blijven doorgaans kleiner. Om een voorbeeld te geven: de 19 politiezones in West-Vlaanderen (de bestaande situatie) worden hertekend tot 6 of 7 grotere politiezones, terwijl er 4 hulpverleningszones zijn. Een ‘matroesjka-model’, waarbij elke politezones één op één past binnen een grotere hulpverleningszone, is niet gelukt. In de tekening van politiezones werd immers rekening gehouden met een aantal kritieken van burgemeesters op de huidige territoriale afbakening van de hulpverleningszones.

Draagvlak voor fusie beperkt

De term ‘veldwerk’ is op deze publicatie voluit van toepassing. De onderzoekers deden een kleine 800 face-to-face interviews, de helft in Vlaanderen, de andere helft in Brussel en Wallonië. Politie – remember - is een Belgisch verhaal. Zowat alle geïnterviewden verklaren meer te willen samenwerken. Klinkt bekend in de oren, wie kan tegen samenwerking zijn? Fusie daarentegen, is voor de meeste geïnterviewden een brug te ver. Zeker het politieke draagvlak bij de burgemeesters ontbreekt. Bij korpschefs is het enthousiasme voor fusie evenzeer beperkt, maar wel groter.

Kaart politiezones

Vlaanderen telt op vandaag 107 politiezones.

Specifieke omstandigheden als trigger voor fusie

Ondanks het gebrek aan draagvlak voor fusie, kende Vlaanderen sinds 2011 tien fusies van politiezones: 4 in Limburg, 3 in Vlaams-Brabant, 2 in Oost-Vlaanderen en 1 in Antwerpen. In West-Vlaanderen bleef de teller op 0. Toeval of niet, ook wat gemeentelijke fusies betreft, zagen we in West-Vlaanderen (en Vlaams-Brabant) geen beweging. Voortdoen en niet omkijken, die West-Vlamingen. Voor het succes in Limburg wordt verwezen naar de aanwezigheid van relatief gelijkwaardige zones. Ook de term ‘sneeuwbaleffect’ wordt gebruikt. Dat zagen we met de gemeentefusies ook in het Meetjesland, waar zich drie van de zeven fusies afspeelden. De redenering is dan: “Als de buren beginnen bewegen, zorg dat je niet geïsoleerd geraakt en maak beter ook een alliantie”. Bijkomende vaststelling in Limburg: de politiefusies waren het gevolg van specifieke omstandigheden: een zwaar incident dat de mogelijkheden van de zone oversteeg, een gemeentelijke fusie of de afwezigheid van een korpschef. Geen unicum voor Limburg overigens, ook in de fusie van Sint-Gillis-Waas/Stekene met Beveren (ondertussen samen WaNo) werd naar gelijkaardige omstandigheden verwezen (dood van een politieagent).

Randvoorwaarden voor schaalvergroting

Interessant in het onderzoek is de vraag onder welke randvoorwaarden zones bereid zouden zijn tot schaalvergroting? Het pleidooi daarin voor voldoende nabijheid en betaalbaarheid, illustreert hoe besturen vrezen voor een grotere afstand bij schaalvergroting (minder aanwezigheid in de gemeente) en een substantiële meerkost. Verschillende burgemeesters verwijzen daarbij naar hoe het in de hulpverleningszones is verlopen (en nog verloopt).

Burgemeesters en korpschefs pleiten ook voor ‘een homogene samenstelling’ van de politezone. Steden versus omliggende kleinere gemeenten blijft m.a.w. een gevoelige verhouding.

Tot slot worden gemeentefusies vaak genoemd als eerste en voorafgaande stap aan grotere politiezones. Enerzijds om niet te moeten blijven hervormen, anderzijds om het aantal protagonisten rond de tafel te beperken en de besluitvorming binnen een grotere zone werkbaar te houden.

Conclusie en aanbevelingen

In eerdere teksten over schaalvergroting tussen gemeenten pleit IDEA Consult voor ‘maatwerk binnen sterke Vlaamse kaders’. Een standpunt in de discussie vrijwillig-verplicht is gevoelig, maar naar onze mening zou de aanpak van een aantal maatschappelijke uitdagingen gebaat zijn bij een begeleide schaalsprong.

De conclusie van de onderzoekers van de UGent, behoudens het thema, sluit sterk aan bij deze zienswijze. Voor de schaalvergroting binnen politie stellen zij: “Uit het onderzoek is duidelijk gebleken dat schaalvergroting (1) een top-downplan zal vereisen; (2) maatwerk is en zal blijven (inzake het zoeken naar geschikte partners en operationele slagkracht) en dat (3) vrijwilligheid alleen niet zal volstaan om tot schaalvergroting over te gaan.” Specifieker pleiten ze ook voor een evaluatie van de zeven basisfunctionaliteiten (en bijhorende minimale normen) en voor het verstevigen van de functionele band en ondersteuning tussen de federale en lokale politie.

arrow team members
foto Bart Van Herck
Bart Van Herck
Senior Expert Regionale & Stedelijke Ontwikkeling / Gedelegeerd Bestuurder
foto Valentijn Vanoeteren
Valentijn Vanoeteren
Senior Consultant Regionale & Stedelijke Ontwikkeling

IDEA Consult respecteert de privacy van uw gegevens.
Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en uw browserervaring te verbeteren. 
Klik op "Ik heb het begrepen" om cookies te accepteren of klik op meer informatie.

Ik heb het begrepen